Games
Τεχνητή νοημοσύνη «πιάνει» τους επιβάτες χωρίς εισιτήριο στα ΜΜΜ
Mobility
Ένα χρόνιο πρόβλημα που ταλαιπωρούσε επί δεκαετίες τις συγκοινωνίες, αποστερώντας εκατομμύρια ευρώ από τα δίκτυα μεταφορών, μπαίνει στο στόχαστρο της σύγχρονης τεχνολογίας.
Η εισιτηριοδιαφυγή, το «αθάνατο» φαινόμενο του Αθηναίου που πηδά τη μπάρα ή γλιστράει πίσω από κάποιον άλλο που επικυρώνει εισιτήριο, αντιμετωπίζεται πλέον με κάμερες τεχνητής νοημοσύνης που βλέπουν τα πάντα σε πραγματικό χρόνο.
WHAT CAR
Η αποκάλυψη έγινε κατά τη διάρκεια εκδήλωσης του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών με τίτλο «Τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς αλλάζουν την Αθήνα», που πραγματοποιήθηκε στο αμαξοστάσιο της ΣΤΑΣΥ στα Σεπόλια, παρουσία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Πρωταγωνιστής της παρουσίασης ήταν ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης, συνοδευόμενος από τον Γενικό Γραμματέα Μεταφορών Στέλιο Σακαρέτσιο.
Πώς λειτουργεί το σύστημα
Το νέο εργαλείο δεν είναι κάποιο εντυπωσιακό gadget του μέλλοντος – είναι ήδη ενεργό. Κάμερες τοποθετημένες στις εισόδους και εξόδους των σταθμών, κυρίως του Μετρό, τροφοδοτούν σε πραγματικό χρόνο ειδικό λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό το λογισμικό αναγνωρίζει αυτόματα το φαινόμενο που οι αρμόδιοι αποκαλούν «tailgating»: τη στιγμή που κάποιος επιβάτης επικυρώνει το εισιτήριό του, ο επιτήδειος γλιστράει μέσα πριν κλείσει η πόρτα ή η μπάρα. Το σύστημα εντοπίζει άμεσα τέτοιες παραβάσεις και, εκεί όπου διαπιστώνεται υψηλή εισιτηριοδιαφυγή, η πληροφορία αξιοποιείται στιγμιαία: ελεγκτές αποστέλλονται στους συγκεκριμένους σταθμούς με στοχευμένο τρόπο, αντί να απλώνονται τυχαία σε όλο το δίκτυο.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Γενικός Γραμματέας Μεταφορών Στέλιος Σακαρέτσιος, «οι αστικές συγκοινωνίες περνούν από την εποχή των excel και των καθυστερημένων αναφορών σε μια εποχή λειτουργίας σε πραγματικό χρόνο». Η φράση αποτυπώνει εύστοχα το πρόβλημα της προηγούμενης κατάστασης: ελεγκτές που μοιράζονταν βάσει εμπειρικών εκτιμήσεων, με αποτέλεσμα ολόκληρες ώρες αιχμής σε ορισμένους σταθμούς να παραμένουν ανεξέλεγκτες.
Από πού ξεκινάμε – τα νούμερα της διαφυγής
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος του προβλήματος που καλείται να αντιμετωπίσει η τεχνολογία, αρκεί να δούμε μερικά στοιχεία. Το 2024, σε επίπεδο ελέγχων κομίστρου από τους ελεγκτές του ΟΑΣΑ, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 5.766.454 έλεγχοι και επιβλήθηκαν 150.485 πρόστιμα – αριθμοί σαφώς αυξημένοι σε σχέση με το 2023, όταν οι έλεγχοι ήταν 3.723.277 και τα πρόστιμα 95.355. Στην ΟΣΥ, μόνο στο οκτάμηνο Ιανουαρίου–Αυγούστου 2025 οι έλεγχοι έφτασαν τους 1.749.469, έχοντας ήδη ξεπεράσει το σύνολο ολόκληρου του 2024. Το αποτέλεσμα αυτής της συνεχούς ενίσχυσης; Ο Κυρανάκης ανακοίνωσε πρόσφατα ότι η εισιτηριοδιαφυγή έχει υποχωρήσει κάτω από το 5%, το χαμηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί ποτέ στα ελληνικά ΜΜΜ.
Παράλληλα, οι επικυρώσεις εισιτηρίων και καρτών στα λεωφορεία ακολουθούν ανοδική πορεία: από 67,7 εκατομμύρια το 2023, ανέβηκαν σε 74,2 εκατομμύρια το 2024 και εκτιμάται ότι ξεπέρασαν τα 91,6 εκατομμύρια το 2025 – μια αύξηση που αντικατοπτρίζει τόσο την επιστροφή του κόσμου στα ΜΜΜ όσο και τη μείωση της αδήλωτης μετακίνησης.
Αυστηρότερα πρόστιμα και ιδιώτες ελεγκτές
Η τεχνολογία έρχεται να συνδυαστεί με νομοθετικές αλλαγές που ήδη βρίσκονται σε τροχιά. Το νέο πλαίσιο, όπως το περιέγραψε ο Κυρανάκης, προβλέπει πρόστιμο 100 ευρώ για όποιον ταξιδεύει χωρίς εισιτήριο – με έκπτωση 50% αν ο παραβάτης εξαγοράσει κάρτα απεριορίστων διαδρομών. Πρόκειται ουσιαστικά για κίνητρο επιστροφής στη νομιμότητα, με το καρότο δίπλα στο μαστίγιο. Παράλληλα εξετάζεται το άνοιγμα σε ιδιώτες ελεγκτές, μια ρύθμιση που θα επιτρέψει στους φορείς να ενισχύσουν δραστικά τη δύναμη ελέγχου χωρίς να επιβαρύνουν τον μισθολογικό τους κορμό.
Η μεγαλύτερη αναμόρφωση των τελευταίων δεκαετιών
Η παρουσίαση του νέου συστήματος εισιτηριοδιαφυγής αποτέλεσε μόνο ένα τμήμα μιας ευρύτερης εκδήλωσης-απολογισμού για τις αστικές συγκοινωνίες. Στο επίκεντρο βρέθηκε και η ανακοίνωση νέων συλλογικών συμβάσεων για τους εργαζόμενους στα ΜΜΜ, η οποία έγινε δεκτή με ιδιαίτερη θερμότητα από το προσωπικό. Ο Πρωθυπουργός αναφέρθηκε στη στρατηγική αξιοποίηση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης για την προμήθεια νέων λεωφορείων αντιρρυπαντικής τεχνολογίας, τονίζοντας ότι ο σχεδιασμός για τις αστικές συγκοινωνίες αποτελεί «διαρκή επένδυση στην ποιότητα ζωής των πολιτών».
Τα νούμερα του εκσυγχρονισμού είναι εντυπωσιακά: 1.076 νέα λεωφορεία έχουν ήδη ενταχθεί στον στόλο της ΟΣΥ, με στόχο τα 1.700 συνολικά τα επόμενα δύο χρόνια. Στο Μετρό, ο αριθμός των διαθέσιμων συρμών θα αυξηθεί από 40 που ήταν το 2019 σε 60 έως το 2027, ενώ η αναβάθμιση των 14 συρμών της Γραμμής 1 αναμένεται να μειώσει τους χρόνους αναμονής στα 5 λεπτά στις ώρες αιχμής. Για τη Γραμμή 3, ο στόχος είναι χρονοαπόσταση 3,5 λεπτών. Η ΣΤΑΣΥ προχωρά παράλληλα στην προμήθεια 19 νέων συρμών νέας γενιάς για τις Γραμμές 2 και 3. Καθημερινά, πάνω από 800.000 επιβάτες χρησιμοποιούν τις γραμμές 1, 2 και 3 του Μετρό και το Τραμ.
Ο Κυρανάκης, εκτός από τα τεχνικά δεδομένα, έδωσε και τον πολιτικό τόνο που θέλει να αποπνέει η κυβέρνηση σε αυτές τις εξαγγελίες: «Τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, για εμάς, είναι η καθημερινή αξιοπρέπεια του πολίτη. Είναι να φτάνει κάποιος στον προορισμό του με ασφάλεια, με συνέπεια, με σεβασμό».
Πριν από την εκδήλωση, ο Μητσοτάκης ξεναγήθηκε στο αμαξοστάσιο της ΟΣΥ, επιθεωρώντας τα νέα ηλεκτρικά λεωφορεία αλλά και πέντε εξειδικευμένα οχήματα για ΑμεΑ που ενισχύουν τις υπηρεσίες μετακίνησης ατόμων με μειωμένη κινητικότητα. Στη συνέχεια μετέβη στο αμαξοστάσιο της ΣΤΑΣΥ στα Σεπόλια, όπου είδε από κοντά τον πρώτο πλήρως ανακατασκευασμένο συρμό της Γραμμής 1.
Το πόσο αποτελεσματική θα αποδειχθεί τελικά η τεχνητή νοημοσύνη στο να «πιάνει» τους λαθρεπιβάτες θα φανεί στην πράξη. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, οι αθηναϊκές συγκοινωνίες κινούνται σε επίπεδο επιτήρησης, στόλου και ψηφιακής διαχείρισης που σταδιακά προσεγγίζει ευρωπαϊκά πρότυπα.
